नेपालमा म:म: बनाउने कस्ता मेसिनहरू उपलब्ध छन्?

अहिले नेपालका होटल र रेस्टुरेन्टमा सर्वाधिक रुचाइएको परिकार म:म: नै हुनु पर्छ। नेपालीले रेस्टुरेन्ट पसेर मेन्युका सम्पूर्ण परिकार हेर्छ र अन्त्यमा म:म: मगाउँछ भन्ने भाष्य अहिले चर्चित छ। म:म: अहिले नेपाली शैलीले तयार गरिए पनि यसको उद्गम स्थल भने नेपाल हैन।

म:म:को उत्पत्तिको बारेमा सटीक तथ्य नभए पनि यो १४औं शताब्दीतिर तिब्बतबाट सुरु भएको भन्ने विश्वास छ। पछि नेपाल र तिब्बतबीच व्यापार गर्ने ल्हासाका नेवार व्यापारीहरूले यसलाई नेपाल भित्रयाएको भनिन्छ। "मःमः" शब्द तिब्बती शब्द "मोग मोग" वा बाफमा पकाइने बनको चिनियाँ शब्दबाट उत्पत्ति भएको मानिन्छ।

परम्परागत तिब्बती मःमः प्रायः कम मरमसला हालेको चौंरीको मासु भरेर बनाइन्थ्यो। त्यसको बाहिरी पत्र बाक्लो हुने गर्थ्यो। काठमाडौंमा भित्रिएपछि यसलाई मौलिक स्थानीय मरमसलाहरू हालेर अझ स्वादिस्ट बनाइयो। म:म: सँग पस्किइने गोलभेडाको पिरो र मसालेदार अचारपनि यहाँको मौलिक परिकार हो।

मःमः नेपालमा मात्र नभई भारत लगायतका अन्य विभिन्न देशहरूमा पनि लोकप्रिय बनिसकेको छ। यसको माग दिनानुदिन तीव्र रूपमा बढिरहेकाले परम्परागत रूपमा हातैले मःमः बनाउँदा व्यावसायिक विस्तारमा बाधा पुग्न सक्छ। त्यसैले दैनिक उत्पादन बढाउन मःमः बनाउने आंशिक वा पूर्ण रूपमा स्वचालित आधुनिक मेसिनहरूको प्रयोग अपरिहार्य देखिन्छ।

यस लेखमा मःमः बनाउने प्रक्रिया र नेपालमा उपलब्ध विभिन्न मेसिनहरूका बारे विस्तृत चर्चा गरिएको छ।

विषय सूची

• म:म: बनाउने प्रक्रिया
• नेपालमा उपलब्ध म:म: बनाउने मेसिनहरू
• कीमा तयारीका लागि सहायक मेसिनहरू
• तुलनात्मक तालिका
• बारम्बार सोधिने प्रश्नहरू

म:म: बनाउने प्रक्रिया

म:म: बनाउने प्रक्रियामा मैदा मुस्ने, ठुलो पातलो रोटी बनाउने र साना साना गोलाकरमा काट्ने, कीमा तयार पर्ने र गोलाकार रोटीमा कीमा भरेर म:म: को आकार दिने गरी ५ चरण हुन्छन्।

१. मैदा मिसाउने र मुस्ने

म:म:को बोक्रो सामान्यतया मैदा प्रयोग गरेर बनाइन्छ। मैदा, पानी, नुन तथा अन्य सामग्रीहरू राम्रोसँग मिसाएर मुछिन्छ । व्यावसायिक उत्पादनमा यो कार्य डो मेकिङ मेसिन प्रयोग गरेर स्वचालित रूपमा गरिन्छ।

२. रोटी बेल्ने र गोलाकारमा काट्ने

मैदा मुछिसकेपछि यसलाई पातलो पारेर बेलिन्छ र गोलाकारमा काटिन्छ। यो कार्य म:म: र्‍यापर बनाउने मेसिन प्रयोग गरेर गरिन्छ।

३. कीमा तयार गर्ने

म:म:को कीमा तयार गर्न मासु वा तरकारीलाई साना टुक्रा बनाएर आवश्यक मसला मिसाइन्छ। मासुको कीमा मिट मिन्सर मेसिन प्रयोग गरेर तयार गरिन्छ भने तरकारीको फिलिङ भेजिटेबल कटर मेसिन तथा प्याज चपर प्रयोग गरेर तयार गरिन्छ।

४. स्वचालित फिलिङ र म:म:को आकार दिने

तयार गरिएको गोलाकार रोटी र कीमालाई राउण्ड सेप म:म: मेकिङ मेसिन तथा सी-सेप म:म: मेकिङ मेसिन जस्ता म:म: बनाउने मेसिनहरूमा राखिन्छ। यी मेसिनहरूले स्वचालित रूपमा रोटीमा कीमा भरेर म:म:को आकार बनाउने कार्य गर्छन्। साथै, म:म:को मोटाइ, आकार तथा कीमाको मात्रा आवश्यकताअनुसार समायोजन गर्न सकिन्छ।

नेपालमा उपलब्ध म:म: बनाउने मेसिनहरू

डल्लो म:म: बनाउने मेसिन

डल्लो म:म: बनाउने मेसिन व्यवसायिक स्तरमा गोलो वा डल्लो म:म: बनाउने पूर्ण स्वचालित मेसिन हो। यसमा मुछेको पिठो र कीमा हालेपछि स्वचालित रूपमा डल्ला म:म: तयार हुन्छन् । रोटीको मोटाइ १ मि.मि. भन्दा कमसम्म मिलाउन सकिन्छ र उत्पादन आवश्यकताअनुसार मैदा तथा कीमाको मात्रा पनि समायोजन गर्न सकिन्छ।

लाम्चो आकारको म:म: बनाउने मेसिन

लाम्चो म:म: बनाउने मेसिनले बीचमा मुजा भएको म:म: बनाउँछ। यसमा प्रयोग गरिने ढाँचा वा मोल्ड फेरेर समोसा-जस्तो र मुटु-जस्तो आकार पनि बनाउन सकिन्छ। कीमाको मात्रा र रोटीको मोटाइ आवश्यकता अनुसार समायोजन गर्न सकिन्छ।

यो मेसिनमा मुछेको मैदा नभएर मैदाको पातलो रोटी हाल्नुपर्छ।  मैदाको रोटी तयार गर्न म:म:को रोटी बनाउने मेसिन आवश्यक पर्छ। म:म:को रोटी बनाउने मेसिन छुट्टै करिब रु. ३०,००० मा उपलब्ध छ। 

सी-आकारको म:म: बनाउने मेसिन

सी-आकारको म:म: बनाउने मेसिन पूर्ण स्वचालित मेसिन हो।  यसले अर्धचन्द्राकार (सी-आकार) को म:म: उत्पादन गर्न सक्छ। यसले कीमाको परिमाण र रोटीको बक्लोपन नियन्त्रण गरेर समान गुणस्तरका म:म: बनाउँछ।

यस मेसिनमा मैदाको रोटी बनाउने र कीमा भर्ने प्रणालीका लागि अलग-अलग मोटरहरू छन्, त्यसैले गति र तौल मिलाउन सजिलो हुन्छ। यस मेसिनको म:म: बनाउने सबै भागहरू सजिलै निकालेर सफा गर्न सकिन्छ।

उच्चस्तरीय देखावट र स्थिर उत्पादन गुणस्तर आवश्यक पर्ने ठूलो परिमाणका खाद्य उत्पादकहरूका लागि यो मेसिन उपयोगी हुन्छ।

अर्ध-स्वचालित सी-आकारको म:म: बनाउने मेसिन

अर्ध-स्वचालित सी-आकारको म:म: बनाउने मेसिन पूर्ण स्वचालित सी-आकारको म:म: मेसिनको तुलनामा केहि सस्तो विकल्प हो। यसले समान आकार र कीमाको मात्रासहित अर्धचन्द्राकार वा सी-आकारको म:म: बनाउँछ, तर उपयुक्त आकार र तौलका गोलो रोटीहरू तयार गरेर उपलब्ध गराउनुपर्छ।

म:म: पातो बनाउने मेसिन

म:म:को रोटी बनाउने मेसिन म:म:का लागि समान गोलाकार रोटीहरू उत्पादन गर्न प्रयोग हुन्छ। पूर्ण स्वचालित म:म: मेसिनमा तत्काल लगानी गर्न नसक्ने व्यवसायहरूका लागि यो उपयुक्त हुन्छ।

यो मेसिनले रोटीको मोटाइ र व्यास समान राख्दै श्रम आवश्यकता घटाउँछ।

मैदा मुछ्ने मेसिन

मैदा मुछ्ने मेसिन पीठो, पानी र अन्य सामग्री मिसाएर मुछ्न प्रयोग हुन्छ। यसले हातले गर्नुपर्ने श्रम उल्लेखनीय रूपमा घटाउँछ र एकरूपता कायम राख्छ।

यो फरक-फरक क्षमता, पावर र मूल्य भएका तीन मोडेलमा उपलब्ध छ।

कीमा तयारीका लागि सहायक मेसिनहरू

स्वचालित वा अर्ध-स्वचालित जुनसुकै मेसिनमा पनि कीमा बाहिरै तयार गर्नुपर्छ। ठूलो परिमाणको उत्पादनका लागि तलका मेसिनहरूले कीमा तयारीको प्रक्रिया छिटो र सजिलो बनाउँछन्।

मासु पिस्ने मेसिन

मासु पिस्ने मेसिन मासुलाई मसिनो र एकरूप टुक्रामा पिसेर म:म:को कीमा तयार गर्न प्रयोग हुन्छ।

तरकारी काट्ने मेसिन

तरकारी काट्ने मेसिनले बन्दागोभी, प्याज, गाँजर र अन्य तरकारीलाई मसिनो गरी काट्छ। यसबाट म:म: उत्पादनका लागि उपयुक्त मसिनो तरकारी मिश्रण तयार गर्न सकिन्छ।

प्याज काट्ने मेसिन

म:म:को कीमाको तयारीका लागि आवश्यक प्याज छिटो र समान रूपमा काट्न यो मेसिन प्रयोग हुन्छ।

तुलनात्मक तालिका

बारम्बार सोधिने प्रश्नहरू

नेपालमा म:म: बनाउने मेसिनहरूको मूल्य कति पर्छ?

म:म: बनाउने मेसिनहरूको मूल्य स्वचालनको स्तर र उत्पादन क्षमताअनुसार फरक पर्न सक्छ। मैदा मुछ्ने मेसिन जस्ता आधारभूत उपकरणको मूल्य करिब रु. ४८,००० बाट सुरु हुन्छ, जबकि म:म: पातो बनाउने मेसिन को मूल्य रु. ६५,००० देखि रु. १,२५,००० सम्म हुन्छ। डल्लो म:म: बनाउने मेसिन जस्ता पूर्ण स्वचालित मेसिनहरू करिब रु. ४३०,००० बाट उपलब्ध छन् भने सी-आकारको म:म: बनाउने मेसिन जस्ता औद्योगिक मोडेलहरूको मूल्य करिब रु. २५.५ लाख पर्छ।

साना व्यवसायका लागि कुन म:म: बनाउने मेसिन उपयुक्त हुन्छ?

साना रेस्टुरेन्ट तथा नयाँ सुरु भएका व्यवसायहरूका लागि उत्पादन क्षमता बढाउन मैदा मुछ्ने मेसिन र म:म: पातो बनाउने मेसिन खरिद गर्न सकिन्छ। आंशिक स्वचालन चाहने व्यवसायहरूलको लागि अर्ध-स्वचालित सी-आकारको म:म: बनाउने मेसिन  उपलब्ध छ।

मध्यम स्तरको उत्पादनका लागि कुन म:म: बनाउने मेसिन उपयुक्त हुन्छ?

मध्यम स्तरको उत्पादनका लागि डल्लो म:म: बनाउने मेसिन र लाम्चो / तरकारी आकारको म:म: बनाउने मेसिन लोकप्रिय विकल्प हुन्। यी मेसिनहरूले बनाउने प्रक्रिया स्वचालित गर्छन् र प्रति घण्टा हजारौँ थान उत्पादन गर्न सक्छन्। यिनीहरू बढ्दो व्यवसायका लागि उपयुक्त छन्।

ठूलो स्तरको व्यवसायिक उत्पादनका लागि कुन म:म: बनाउने मेसिन सबैभन्दा राम्रो हुन्छ?

ठूलो स्तरका उत्पादकहरूले सामान्यतया सी-आकारको म:म: बनाउने मेसिन रोज्छन्। यसमा पीएलसी-नियन्त्रित सञ्चालन, कीमाको सटीक नियन्त्रण, र समान उत्पादन गुणस्तर हुन्छ, जसले देखावट र एकरूपता महत्वपूर्ण हुने औद्योगिक उत्पादन वातावरणका लागि यसलाई उपयुक्त बनाउँछ।

म:म: बनाउने मेसिनहरू पूर्ण रूपमा स्वचालित हुन्छन्?

डल्लो म:म: बनाउने मेसिन र सी-आकारको म:म: बनाउने मेसिन पूर्ण स्वचालित हुन्छन्। पूर्ण स्वचालित मेसिनले मुछेको मैदा र कीमा प्रयोग गरेर म:म: बनाउँछन्। अर्ध-स्वचालित सी-आकारको म:म: बनाउने मेसिन जस्ता अन्य मेसिनहरूमा मैदाको रोटी राख्नुपर्छ भने म:म:को रोटी बनाउने मेसिन जस्ता मेसिनले उत्पादनका केवल केही चरणहरू मात्र स्वचालित गर्छन्।

म:म: बनाउने मेसिनहरूले फरक-फरक आकारको म:म: बनाउन सक्छन्?

म:म:को आकार मेसिनको मोडेलमा निर्भर हुन्छ। डल्लो म:म: बनाउने मेसिनले गोलो म:म: बनाउँछ, लाम्चो / तरकारी आकारको म:म: बनाउने मेसिनले बीचमा मुजा भएको म:म: बनाउँछ र सी-आकारको म:म: बनाउने मेसिनले अर्धचन्द्राकार म:म: बनाउँछ।

मैदा र कीमा तयारीका लागि छुट्टै मेसिन चाहिन्छन्?

पूर्ण स्वचालित म:म: बनाउने मेसिनहरूमा पनि मुछेको मैदा र कीमा छुट्टै भागमार्फत आपूर्ति गर्नुपर्छ। मैदा तयार गर्न मैदा मुछ्ने मेसिन प्रयोग गर्न सकिन्छ, भने कीमाका सामग्रीहरू मासु पिस्ने मेसिन, तरकारी बाउल चपर मेसिन, र प्याज काट्ने मेसिन प्रयोग गरेर प्रशोधन गर्न सकिन्छ।