बायोमास पेलेट भनेका काठको धुलो, काठका मसिना टुक्रा र धानको भुस जस्ता प्रायः खेर जाने सामग्रीबाट बनाइएका साना र खँदिला दाना हुन्। यस्ता पेलेटलाई इन्धन वा पशु आहारका रूपमा प्रयोग गर्न सकिन्छ। यसरी खेर जाने सामग्रीलाई उपयोगी उत्पादनमा बदल्न सकिन्छ। बायोमास पेलेट बनाउन प्रयोग हुने बायोमास पेलेट बनाउने मेसिन नेपालमा चेन्जिङ नेपालमार्फत खरिद गर्न सकिन्छ।
नेपालमा बायोमास पेलेट बनाउने व्यवसाय कृषि तथा काठका अवशेषलाई उपयोगी ठोस इन्धनमा बदल्ने सम्भावनायुक्त अवसर हो। सामान्यतः काठका टुक्रा, काठको धुलो र सुख्खा कृषि अवशेष फालिन्छन् वा सिधै बालिन्छन्। खुला अवस्थामा रहेका यी सामग्री ढुवानी गर्न, भण्डारण गर्न र मेसिनमा हाल्न गाह्रो हुन्छ। आधुनिक बायोमास पेलेट मेसिनले काठको धुलो, काठका टुक्रा, पराल, धानको भुस, बाँस र बदामको बोक्रा जस्ता सामग्रीलाई थिचेर खँदिला इन्धन पेलेट बनाउँछ। यी पेलेट उपयुक्त बायोमास ताप प्रणाली, बोइलर र अन्य औद्योगिक काममा इन्धनका रूपमा प्रयोग गर्न सकिन्छ।
इन्धनको मूल्य बढ्दै जाँदा नेपालमा बायोमास पेलेट व्यवसायले स्थानीय रूपमा उपलब्ध खेर जाने सामग्रीबाट आम्दानी गर्ने राम्रो अवसर दिन सक्छ। तर व्यवसाय चल्ने सम्भावना कच्चा पदार्थको उपलब्धता, बिजुलीको खर्च, मेसिनको क्षमता र तयारी पेलेटको मागमा निर्भर हुन्छ। यस लेखमा बायोमास पेलेट बनाउने प्रक्रिया र उपलब्ध मेसिनबारे चर्चा गरिएको छ।
खण्ड लिङ्कहरू
बायोमास पेलेट बनाउने प्रक्रिया
बायोमास पेलेट उत्पादन प्रक्रियामा छरिएका कृषि तथा काठका अवशेषलाई खँदिला इन्धन पेलेटमा बदलिन्छ।
- कच्चा पदार्थ सङ्कलन: काठको धुलो, काठका टुक्रा, पराल, धानको भुस र अन्य उपयुक्त कृषि अवशेष सङ्कलन गरिन्छ। मेसिनमा क्षति हुन नदिन ढुङ्गा र धातुका टुक्रा जस्ता अनावश्यक सामग्री छुट्याइन्छ।
- साना टुक्रा बनाउने: काठ, पराल र अन्य सामग्रीका ठूला टुक्रालाई काटेर वा पिसेर साना कण बनाउनुपर्ने हुन सक्छ।
- पेलेट बनाउने: तयार पारिएको कच्चा पदार्थ बायोमास पेलेट मेसिनमा हालिन्छ। मेसिनको दबाब र घर्षणबाट उत्पन्न तापले सामग्रीलाई डाइबाट थिचेर निकाल्छ। यसबाट खँदिला बेलनाकार पेलेट बन्छन्। केही सामग्रीलाई पेलेटको आकार दिन रासायनिक बाइन्डर आवश्यक पर्न सक्छ।
- पेलेट काट्ने र सङ्कलन गर्ने: थिचिएको बायोमास डाइबाट पेलेटको रूपमा निस्कन्छ। त्यसलाई उपयुक्त लम्बाइमा काटेर वा भाँचेर सङ्कलन गरिन्छ।
- चिसो पार्ने र तयार गर्ने: पेलेटलाई सेलाउन र आकार स्थिर हुन केहि समय छोडिन्छ।
- प्याकिङ र भण्डारण: तयार बायोमास पेलेटलाई चिस्यानबाट जोगाउन सुक्खा ठाउँमा राखिन्छ।
नेपालमा उपलब्ध बायोमास पेलेट बनाउने मेसिनहरू
बायोमास पेलेट बनाउने मेसिन
बायोमास पेलेट बनाउने मेसिनले तयार पारिएका कृषिजन्य अवशेषबाट खँदिला इन्धन पेलेट बनाउँछ। यसले काठको धुलो, काठका टुक्रा, पराल र धानको भुस जस्ता कृषि तथा काठका अवशेष प्रशोधन गर्न सक्छ।
यो मेसिन थ्री फेज बिजुलीमा चल्छ र ४–१५ मिलिमिटरका पेलेट उत्पादन गर्न सक्छ। उपलब्ध अवशेषबाट बायोमास इन्धन बनाउन चाहने उद्यमी, कृषि प्रशोधन व्यवसाय, काठ चिर्ने मिल र काठसम्बन्धी उद्योगका लागि यो उपयुक्त हुन्छ। खुला बायोमासको तुलनामा पेलेट भण्डारण र ढुवानी गर्न सजिलो हुन्छ।
मुख्य विशेषताहरू:
- फरक आकारका पेलेट: मेसिनमा मिल्ने डाइको बनावटअनुसार ४–१५ मिलिमिटरका फरक आकारका पेलेट बनाउन सकिन्छ।
- कृषि तथा काठका अवशेष प्रशोधन: काठको धुलो, काठका टुक्रा, पराल र धानको भुस जस्ता उपयुक्त बायोमास सामग्री प्रशोधन गर्छ।
- उच्च ऊर्जा दिने इन्धन पेलेट: उपयुक्त बायोमासलाई खँदिला पेलेटमा बदल्छ। यी पेलेट मिल्दो उपकरणमा इन्धनका रूपमा प्रयोग गर्न सकिन्छ।
- सञ्चालन गर्न सजिलो: कच्चा पदार्थको उचित तयारी र सञ्चालकलाई तालिम दिएपछि मेसिनबाट पेलेट उत्पादन गर्न सकिन्छ।
- किफायती मूल्य: नेपालमा बायोमास पेलेट बनाउने मेसिनको मूल्य करिब रु. ६,००,००० पर्छ।
बारम्बार सोधिने प्रश्नहरू
१. बायोमास पेलेट बनाउने मेसिन के हो?
बायोमास पेलेट बनाउने मेसिनले तयार पारिएका कृषि तथा काठका अवशेषलाई थिचेर खँदिला इन्धन पेलेट बनाउँछ। यसलाई बायोमास पेलेट मिल वा बायोमास पेलेटाइजर पनि भनिन्छ।
२. कृषि अवशेषबाट बायोमास पेलेट कसरी बनाइन्छ?
पहिले कच्चा पदार्थ सङ्कलन गरेर सफा गरिन्छ। त्यसपछि आकार र चिस्यान जस्ता अवस्था मिलाएर पेलेट मेसिनमा हालिन्छ। सामग्रीलाई डाइबाट थिचेर पेलेट निकालिन्छ। तयार पेलेटलाई चिसो पारेर भण्डारण गरिन्छ। थप जानकारीका लागि बायोमास पेलेट बनाउने प्रक्रिया हेर्नुहोस्।
३. नेपालमा बायोमास पेलेट मेसिनको मूल्य कति पर्छ?
नेपालमा बायोमास पेलेट मेसिनको मूल्य यसको क्षमता, मोटर पावर, जडान गरिएका उपकरण र अन्य प्राविधिक विशेषतामा निर्भर हुन्छ। यसको अनुमानित मूल्य करिब रु. ६,००,००० हो।
४. बायोमास पेलेट बनाउन कुन कच्चा पदार्थ प्रयोग गर्न सकिन्छ?
काठको धुलो, काठका टुक्रा, धानको भुस, पराल, बाँस र अन्य उपयुक्त कृषि अवशेष प्रयोग गर्न सकिन्छ। पेलेट बनाउनुअघि कच्चा पदार्थ सुकाउन, पिस्न वा अन्य तयारी गर्नुपर्ने हुन सक्छ। छानिएको मेसिनमा ती सामग्री प्रयोग गर्न मिल्छ कि मिल्दैन भनेर पक्का गर्नुपर्छ।
५. नेपालमा बायोमास पेलेट व्यवसायबाट नाफा कमाउन सकिन्छ?
उचित मूल्यमा उपयुक्त कच्चा पदार्थ पाइने र इन्धन पेलेटको माग हुने ठाउँमा यो व्यवसायको अवसर हुन सक्छ। नाफा उपकरणमा गरिएको लगानी, बिजुली, श्रम, कच्चा पदार्थको तयारी, ढुवानी र बिक्री मूल्यमा निर्भर हुन्छ।
६. कृषि अवशेष सिधै बाल्नुभन्दा पेलेट बनाएर प्रयोग गर्नु राम्रो हुन्छ?
पेलेट बनाउँदा बायोमास खँदिलो र सम्हाल्न सजिलो हुन्छ। मिल्दो इन्धन प्रणालीमा प्रयोग गर्दा यसको आकार र गुणस्तर पनि एकनासको हुन्छ। तर यसको फाइदा कच्चा पदार्थ, प्रशोधन खर्च र इन्धनको प्रयोगमा निर्भर हुन्छ।
७. बायोमास पेलेट व्यवसायका लागि कति ठाउँ र जनशक्ति चाहिन्छ?
आवश्यक ठाउँ र जनशक्ति मेसिनको आकार र उत्पादन क्षमतामा निर्भर हुन्छ। पिस्ने, सुकाउने, चिसो पार्ने र प्याकिङ गर्ने थप उपकरणले पनि यसमा फरक पार्छन्। काम गर्ने ठाउँमा पर्याप्त हावा आवतजावत हुनुपर्छ। मेसिनसम्म सुरक्षित रूपमा पुग्न मिल्ने ठाउँ र कच्चा पदार्थ तथा तयारी पेलेटका लागि छुट्टाछुट्टै भण्डारण व्यवस्था हुनुपर्छ।
८. धानको भुस र काठको धुलोबाट इन्धन पेलेट बनाउन सकिन्छ?
उपयुक्त उपकरण र तयारीबाट धानको भुस र काठको धुलोलाई बायोमास इन्धन पेलेटमा बदल्न सकिन्छ। यी सामग्रीको भौतिक गुण फरक हुने भएकाले चिस्यान, कणको आकार र मेसिनको सेटिङ मिलाउनुपर्ने हुन सक्छ।
९. बायोमास पेलेट बनाउन रसायन मिसाउनुपर्छ?
धेरै बायोमास सामग्रीमा प्राकृतिक रूपमा टाँसिने तत्व हुन्छन्। यी तत्वले थिचिएको सामग्रीलाई जोडेर राख्ने भएकाले रसायन नमिसाई पनि पेलेट बन्न सक्छन्। तर बाइन्डर वा थप तयारीको आवश्यकता कच्चा पदार्थ र चाहिएको पेलेटको गुणस्तरमा निर्भर हुन्छ।
१०. नेपालमा बायोमास पेलेट बनाउने मेसिन कहाँ किन्न सकिन्छ?
नेपालमा बायोमास पेलेट बनाउने मेसिनबारे जानकारीका लागि चेन्जिङ नेपाल मेसिनरी कम्पनीलाई सम्पर्क गर्न सक्नुहुन्छ। कम्पनी भक्तपुरको बालकोटमा छ। मेसिनको उपलब्धता, प्राविधिक विवरण र मूल्यबारे जानकारीका लागि हामीलाई सम्पर्क गर्नुहोस्।