नेपालमा तेल मिल: प्रकार, मूल्य र आवश्यकताहरू

भान्सामा अनिवार्य रूपमा प्रयोग हुने खाद्य पदार्थमध्ये एक हो, तेल । नेपाली भान्सामा मूलतः तोरी, सूर्यमुखी र भटमासको तेल प्रयोग गरिन्छ । तीमध्ये पनि तोरीको तेलले घरायसी साथै व्यावसायिक खाद्य उत्पादनमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ।

तीखो सुगन्ध र अनौठो स्वाद भएको तोरीको तेलले नेपालका साथै असम, ओडिसा, बङ्गाल लगायतका दक्षिण एसियाली क्षेत्रहरूको खानाको स्वाद बढाउने गरेको छ। स्वाद मात्रै नभएर तोरीको तेलले शरीरमा विभिन्न लाभ पनि पुर्‍याउँछ। यसमा भिटामिन-ई पाइन्छ। साथै, यसमा शरीरको दुखाइ कम गर्ने, सुन्निन नदिने र जीटाणु नष्ट गर्ने क्षमता भएको पनि विभिन्न अध्ययनहरूले पुष्टि गरेका छन्। यो परम्परागत रूपमा खोकी, चिसो र श्वासप्रश्वास सम्बन्धी समस्या निवारण गर्न प्रयोग गरिन्छ।

कालो, खैरो र सेतो प्रकारहरूमा उपलब्ध तोरीको दानामा सामान्यतया लगभग ३०% तेल हुन्छ। तोरीको तेलको धुवाँ बिन्दु अर्थात् तेल डढेर धुवाँ उत्पादन गर्न सुरु गर्ने तापक्रम उच्च हुन्छ, लगभग ४८० F वा २५० C । त्यसैले यो भुट्ने तार्ने वा ग्रिलिङ जस्ता उच्च-तापमा खाना पकाउने विधिहरूको लागि उपयुक्त तेल हो।

परम्परागत रूपमा तोरीका दाना, भटमास वा सूर्यमुखीबाट तेल निकाल्ने काम कोल र तेलघट्ट जस्ता उपकरणले गरिन्थ्यो। यस्ता उपकरणद्वारा निकालिएको तेल उच्च गुणस्तरको भएपनि यसमा मानव र गोरु, घोडा जस्ता पशुको बलको आवश्यकता पर्ने र तेलको परिमाण पनि अत्यन्त कम रहने गर्थ्यो । अहिले भने न्यून परिश्रम र समयमा अधिकतम तेल निकाल्न सक्ने मेसिन बजारमा आइसकेका छन्। स्वदेशमै उत्पादित खाद्य तेलको माग निरन्तर बढ्दै जाँदा, नेपालमा कुशल स्वचालित र अर्ध-स्वचालित तेल मिलहरूको आवश्यकता उल्लेखनीय रूपमा बढेको छ।

नेपालमा तेल मिल स्थापना गर्न चाहने उद्यमीका लागि सही तेल प्रेस मेसिन छनोट गर्नु अत्यन्त महत्त्वपूर्ण हुन्छ। यस लेखमा, हामी नेपालमा उपलब्ध विभिन्न प्रकारका तेल प्रेस मेसिनहरू, तिनीहरूको निकासी विधि, विशिष्टता, मूल्य र स्थापना आवश्यकताहरूको अन्वेषण गर्छौं।

नेपालमा तेल निकाल्ने विधिहरू

तेल प्रेस मेसिन छनोट गर्नुअघि, खाद्य तेल उद्योगमा प्रयोग हुने तेल निष्काशन विधिहरू बुझ्नु आवश्यक छ। निष्काशन विधिले तेलको गुणस्तर, उत्पादन मात्रा (यिल्ड) र मूल्यमा प्रत्यक्ष प्रभाव पार्छ।

कोल्ड प्रेस विधिलाई ‘कच्ची घानी’ पनि भनिन्छ। यो तेल निकाल्ने प्राकृतिक विधि हो किनकि यसमा बाह्य ताप वा रसायन प्रयोग गरिँदैन। यसले पोषक तत्त्व र प्राकृतिक सुगन्ध सुरक्षित राख्छ। तर, यस विधिमा तेलको उत्पादन मात्रा कम हुने भएकाले तेल महँगो पर्न जान्छ र व्यावसायिक रूपमा कम उपयुक्त हुन्छ।

स्क्रु प्रेस विधिलाई तेल एक्सपेलर विधि पनि भनिन्छ, र यो नेपालमा सबैभन्दा लोकप्रिय विधि हो। यो कोल्ड प्रेस जस्तै भए पनि, दानालाई स्क्रु मार्फत थिचेर तेल निकालिन्छ। स्क्रुको घर्षणका कारण केही ताप उत्पन्न हुन्छ। तर, सही रूपमा सञ्चालन गरिएमा तेलको गुणस्तर कोल्ड प्रेस जस्तै हुन सक्छ। स्क्रु प्रेसको मुख्य फाइदा भनेको कम श्रममा र छोटो समयमा ठूलो परिमाणमा तेल प्रशोधन गर्न सक्नु हो। यसको उप–उत्पादन अर्थात् तेलको पिना मलको रूपमा प्रयोग गर्न सकिन्छ। उच्च उत्पादन मात्रा र न्यून नकारात्मक असरका कारण यो विधि व्यावसायिक रूपमा बढी उपयुक्त मानिन्छ।

नेपालमा उपलब्ध तेल पेल्ने मेसिन मोडेलहरू

काठे घानी (कोल्ड प्रेस) मेसिन:

काठे घानी खाद्य-ग्रेड काठबाट निर्माण गरिएको हुन्छ र यसमा काठको मुसल प्रयोग गरिन्छ जसले दानालाई बिस्तारै कुटेर तथा थिचेर तेल निकाल्छ। यसले ताप उत्पादन न्यून गर्छ र उच्च गुणस्तरको तेल उत्पादन गर्छ।

मिनी तेल प्रेस (ZJ28A मोडेल)

यो सानो आकारको तर शक्तिशाली मेसिन हो। यो निम्न परियोजनका लागि उपयुक्त छ:

• घरायसी प्रयोगका लागि,
• सूक्ष्म स्तरको तेल व्यवसायका लागि,
• प्रयोगात्मक उत्पादनका लागि।

सानो तेल प्रेस (ZX20 मोडेल)

यो सानो क्षमताको तेल पेल्ने मेसिन हो। यो निम्न परियोजनका लागि उपयुक्त छ:

• सानो स्तरका तेल मिलहरूका लागि
• साना स्टार्टअप तेल व्यवसायका लागि

कम्प्याक्ट व्यावसायिक एक्सपेलर (S02 मोडेल)

यो न्यून–मध्यम क्षमताको तेल एक्स्पेलर हो। यो निम्न परियोजनका लागि उपयुक्त छ:

• मध्यम स्तरका तेल मिलहरूका लागि
• साना तेल उत्पादन इकाइहरूका लागि

मध्यम तेल एक्सपेलर (ZX68 मोडेल)

यो निरन्तर सानोदेखि मध्यम व्यावसायिक उत्पादनका लागि मध्यम श्रेणीको एक्स्पेलर हो। यो निम्न परियोजनका लागि उपयुक्त छ:

• स्थानीय मध्यम क्षमताको तेल मिलका लागि
• बढ्दो तेल व्यवसायका लागि

अर्ध-औद्योगिक तेल एक्सपेलर (ZX85 मोडेल)

यो उच्च उत्पादनका लागि डिजाइन गरिएको अर्ध-औद्योगिक तेल प्रेस हो। यो निम्न परियोजनका लागि उपयुक्त छ:

• उच्च मध्यम स्तरका व्यावसायिक तेल मिलहरूका लागि
• क्षेत्रीय तेल आपूर्तिकर्ताहरूका लागि

औद्योगिक तेल एक्सपेलर (ZX95-100 मोडेल)

यो उच्च उत्पादन र निरन्तर व्यावसायिक उत्पादनका लागि औद्योगिक स्तरको तेल एक्स्पेलर हो। यो निम्न परियोजनका लागि उपयुक्त छ:

• ठूला तेल मिलहरूका लागि
• मध्यम स्तरका ब्रान्डेड आपूर्तिकर्ताहरूका लागि

उन्नत औद्योगिक एक्सपेलर (ZX105 मोडेल)

यो उच्च उत्पादन क्षमतायुक्त ठूलो औद्योगिक तेल एक्स्पेलर हो। यो निम्न परियोजनका लागि उपयुक्त छ:

• व्यावसायिक तेल कारखानाहरूका लागि
• ठूला स्तरका ब्रान्डेड आपूर्तिकर्ताहरूका लागि

ZX128 मोडेल

यो औद्योगिक स्तरको सञ्चालनका लागि डिजाइन गरिएको उच्च क्षमताको एक्स्पेलर हो। यो निम्न परियोजनका लागि उपयुक्त छ:

• औद्योगिक उत्पादनका लागि
• ठूला तेल प्रशोधन इकाइहरूका लागि

ZX130 मोडेल

यो उच्च परिमाणमा निरन्तर तेल निकाल्नका लागि निर्माण गरिएको हो। यो निम्न परियोजनका लागि उपयुक्त छ:

• ठूला स्तरका व्यावसायिक तेल प्लान्टहरूका लागि
• औद्योगिक तोरी र सोयाबिन तेल उत्पादनका लागि

ZX150 / ZX170 मोडेल

यो ठूलो उत्पादन परिमाण र उच्च दैनिक उत्पादनका लागि निर्माण गरिएको हेभी-ड्युटी औद्योगिक तेल प्रेस हो। यो निम्न परियोजनका लागि उपयुक्त छ:

• औद्योगिक तेल कारखानाहरूका लागि
• ठूला व्यावसायिक आपूर्ति श्रृंखलाहरूका लागि

तुलनात्मक तालिका

स्थापना आवश्यकताहरू

१. स्थान आवश्यकता

• प्रत्येक मेसिनको आकार र बनावट फरक हुन्छ। सञ्चालन सहज हुन मेसिनको आयामभन्दा पर्याप्त ठूलो स्थान हुनुपर्छ।
• मेसिन कोठा उज्यालो हुनुपर्छ।
• धुलो र वर्षाबाट सुरक्षित हुनुपर्छ।
• पर्याप्त हावाप्रवाहको व्यवस्था हुनुपर्छ।

सिफारिस गरिएको स्थान आवश्यकता:

• सानो मेसिन: १००–१५० वर्ग फिट
• मध्यम मेसिन: २५०–४०० वर्ग फिट
• औद्योगिक मेसिन: ५००+ वर्ग फिट
• बीउ भण्डारण र तेल संकलनका लागि अतिरिक्त स्थान

२. विद्युत आवश्यकता

• म्यानुअलमा उल्लेख गरिए अनुसार स्थिर विद्युत आपूर्ति,
• उच्च क्षमताका मेसिनका लागि थ्री-फेज लाइन आवश्यक,
• उचित अर्थिङ अनिवार्य,
• ओभरलोड रोक्न सर्किट ब्रेकर आवश्यक।

३. संरचनात्मक फ्रेम आवश्यकता

भारी तेल एक्सपेलर मेसिनहरूले सञ्चालनका क्रममा कम्पन उत्पन्न गर्छन्। स्थायित्व र दीर्घकालीन टिकाउपनका लागि बलियो धातुको बेस फ्रेम आवश्यक हुन्छ।

४. पूर्व-प्रशोधन आवश्यकता

• कच्चा पदार्थ सफाइ र उचित छान्ने प्रक्रिया
• कच्चा पदार्थ सुकाउने र आवश्यक परे हल्का भुट्ने

यी सबै मेसिनहरू Changing Nepal मा उपलब्ध छन्। Changing Nepal ले नेपालभर ५०० भन्दा बढी तेल प्रेस मेसिन आपूर्ति गरिसकेको छ। हामीसँग प्राविधिक अनुभव र स्थापना विशेषज्ञ टोली उपलब्ध छ। कुनै विशेष उत्पादन वा खरिद सम्बन्धी जानकारीका लागि कृपया हामीलाई सम्पर्क गर्नुहोस्।

Changing Nepal बाट किन तेल प्रेस मेसिन किन्ने?

हामीद्वारा उपलब्ध सेवा:

• उच्च गुणस्तरका आयातित मेसिनहरू,
• सम्पूर्ण अतिरिक्त पार्ट-पुर्जा,
• प्राविधिक सहयोग,
• स्थापना मार्गदर्शन,
• देशभर डेलिभरी सुविधा,
• वारेन्टी सेवा।

बारम्बार सोधिने प्रश्नहरू (FAQ)

१. नेपालमा तेल प्रेस मेसिनको मूल्य कति पर्छ?

तेल प्रेस मेसिनको मूल्य क्षमता र उत्पादन दर अनुसार फरक हुन्छ। सामान्यतया, मिनी घरायसी मेसिनको मूल्य रु ४२,००० देखि भारी औद्योगिक मेसिनको लागि रु ११,५०,००० सम्म पर्छ।

२. सानो तेल व्यवसाय सुरु गर्न कुन मेसिन उपयुक्त हुन्छ?

सानो स्तरको व्यवसाय सुरु गर्न वा परीक्षण प्रयोजनका लागि निम्न मोडेलहरू उपयुक्त हुन सक्छन्:

• ZJ28A मोडेल (४–५ के.जी प्रति घण्टा)
• ZX20 मोडेल (१३–२० के.जी प्रति घण्टा)
• S02 (२०–२५ के.जी प्रति घण्टा)
• ZX68 मोडेल (३०–४५ के.जी प्रति घण्टा)

व्यवसाय विस्तारसँगै ठूला मोडेलहरू खरिद गर्न सकिन्छ।

३. कोल्ड प्रेस र अन्य तेल मेसिनबीच के फरक छ?

कोल्ड प्रेस मेसिनहरूले कच्चा पदार्थ पेल्न अघि वा क्रममा ताप प्रयोग गर्दैनन्। यसले तेलको प्राकृतिक गुण, जस्तै सुगन्ध र रङ सुरक्षित राख्छ। तर यस मेसिनको उत्पादन दर तुलनात्मक रूपमा कम हुन्छ त्यसैले कोल्ड प्रेस तेल महँगो हुन सक्छ।

४. तेल एक्सपेलर मेसिनले कति बिजुली खपत गर्छ?

बिजुली खपत मोटर पावरमा निर्भर हुन्छ:

• मिनी मोडेल: ०.७ किलोवाट
• सानो व्यवसायिक: २–५ किलोवाट
• औद्योगिक मोडेल: ११–३० किलोवाट

उच्च क्षमताका मेसिनका लागि ३८०V थ्री-फेज विद्युत आपूर्ति आवश्यक हुन्छ।

५. तेल मिललाई कस्तो मर्मतसम्भार आवश्यक पर्छ?

नियमित मर्मतसम्भारमा समावेश हुन्छ:

• स्क्रु र चेम्बर सफा गर्ने,
• बेयरिङ र बेल्ट जाँच गर्ने,
• चल्ने भागहरूमा तेल वा ग्रीसको प्रयोग गर्ने,
• विद्युतीय भागहरूको निरीक्षण गर्ने,
• नियमित सर्भिसिङ गर्ने।

नियमित मर्मतसम्भारले मेसिनको आयु बढाउँछ र कार्यसम्पादन सुधार गर्छ।